Mạ mân từ lâu được dân gian dùng như vị thuốc “mát lành”, giúp giải độc, mát gan và hỗ trợ trị mẩn ngứa tự nhiên. Nếu bạn đang tìm cách dùng mạ mân đúng và hiệu quả, bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ công dụng, các bài thuốc truyền thống và cách sử dụng an toàn ngay tại nhà.
Mục lục
Cây Mạ mân và đặc điểm nhận biết
Trong dân gian, mạ mân là một loại cây thảo mọc hoang, có vị hơi đắng, tính mát và thường được dùng ở cả phần thân và lá. Cây có đặc điểm nhận dạng như sau:
- Cây mạ mân là cây thuộc loại thân gỗ nhỏ, mềm
- Cây cao khoảng 8m
- Các nhanh cây non không có lông
- Lá to, hơi dài và nhọn chóp lá, dài tới khoảng 16cm, rộng khoảng 8cm không có lông, có gân 2 bên
- Hoa mọc ở nách lá
- Quả dẹp dài khoảng 10cm màu nâu đỏ, có khoảng 1-2 hạt có 2 cánh rộng đến 8mm
Nhờ đặc tính lành tính, mạ mân thường được thu hái tự nhiên, phơi khô hoặc dùng tươi tùy mục đích chữa bệnh.
Xem thêm: Hình ảnh nhận dạng cây mạ mân
Mạ mân có tác dụng gì trong y học?
Tác dụng của mạ mân theo dân gian
Theo kinh nghiệm dân gian, loại thảo dược này có tính mát nên được dùng trong nhiều trường hợp liên quan đến nóng trong và nhiệt độc. Cụ thể, mạ mân được cho là có các tác dụng:
- Thanh nhiệt – giải độc cơ thể: Giúp làm mát gan, giảm nhiệt tích tụ trong người.
- Giảm ho, hỗ trợ làm dịu cảm nhẹ: Thường được dùng khi ho khan, nóng rát họng hoặc cảm nhẹ.
- Giảm mẩn ngứa, rôm sảy do nóng trong: Hỗ trợ làm dịu các kích ứng nhẹ trên da.
- Hỗ trợ lợi tiểu, giảm nóng rát khi tiểu: Nhờ đặc tính mát, giúp cơ thể thải bớt độc tố.
- Giảm tình trạng nổi mụn do gan nóng: Nhiều người dùng để cải thiện mụn do nhiệt hoặc ăn đồ cay nóng.
Nhìn chung, nhờ tính mát lành tính, mạ mân phù hợp với những ai muốn sử dụng thảo dược nhẹ, an toàn để hỗ trợ thanh lọc cơ thể và giảm triệu chứng do nhiệt gây ra.
Công dụng của Mạ mân dựa trên nghiên cứu khoa học
Nhiều bằng chứng thực tế và nghiên cứu bước đầu cho thấy Mạ mân có tiềm năng lớn trong hỗ trợ điều trị các bệnh lý gan mật.
- Từ những năm 1980, Bệnh viện Đa khoa Lạng Sơn đã dùng nước sắc thân và rễ Mạ mân để điều trị viêm gan, vàng da, cổ trướng. Theo chia sẻ của các cán bộ y tế, bài thuốc này do các lương y người Tày – Nùng truyền lại và cho kết quả rất khả quan dù chưa có dữ liệu khoa học công bố rộng rãi.
- Năm 1986, Trạm nghiên cứu Dược liệu Lạng Sơn bào chế thuốc dạng cao lỏng từ Mạ mân, giúp mở rộng việc sử dụng dược liệu này trong điều trị các bệnh về gan.
- Năm 1987, nhóm của Viện Dược liệu (Bộ Y tế) tiếp tục thử nghiệm tác dụng chống viêm gan in vitro. Kết quả cho thấy dịch chiết thân và rễ Mạ mân có khả năng chống viêm gan và hoàn toàn không độc, củng cố tính an toàn của cây thuốc.
- Năm 2003 – 2006, trong khuôn khổ dự án Bộ Y tế, PGS.TS Nguyễn Duy Thuần đánh giá Mạ mân là dược liệu có tiềm năng cao và cần nghiên cứu sâu. Đến năm 2012, luận án Tiến sĩ của NCS Trần Quốc Toản đã hoàn thiện nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng dược lý của Mạ mân, đặt nền móng khoa học vững chắc cho việc ứng dụng dược liệu này.
Tóm lại, Mạ mân không chỉ được kiểm chứng qua kinh nghiệm dân gian mà còn đã có các nghiên cứu sơ bộ khẳng định tác dụng hỗ trợ viêm gan, vàng da, chống viêm và độ an toàn cao, mở ra hướng ứng dụng rộng rãi hơn trong chăm sóc gan mật.
Cách dùng của cây mạ mân chữa bệnh trong dân gian
Từ xa xưa, người dân hay chữa bệnh theo phương pháp dân gian để chữa bệnh cũng như phòng bệnh. Người dân dùng cây mạ mân để phòng và chữa những bệnh về gan, lợi tiểu theo kinh nghiệm dân gian cũng vô cùng đơn giản
1. Sắc nước uống hằng ngày
Đây là phương pháp được dùng nhiều nhất vì dễ thực hiện và phù hợp cho người muốn làm mát cơ thể từ bên trong.
Cách làm này đã được sử dụng tại Lạng Sơn từ những năm 1980 để hỗ trợ điều trị viêm gan, vàng da, dựa trên ghi chép của Bệnh viện Đa khoa tỉnh và Viện Dược liệu.
Cách làm
- 300–500 g mạ mân tươi hoặc 100–150 g khô (liều dân gian truyền thống).
- Rửa sạch, thái nhỏ, cho vào 1,5–2 lít nước.
- Sắc còn 1 lít, chia uống trong ngày.
Tác dụng:
- Thanh nhiệt – giải độc: hỗ trợ đào thải nhiệt độc tích tụ trong gan, giúp giảm nóng trong.
- Giảm nóng rát, khô miệng: phù hợp cho người ăn nhiều đồ cay nóng hoặc bị nhiệt miệng.
- Hỗ trợ lợi tiểu nhẹ: giúp thải độc qua đường tiểu, giảm cảm giác tiểu buốt, nóng rát.
- Giảm mụn do nóng trong: uống đều 3–5 ngày giúp cơ thể bớt bốc hỏa, da đỡ nổi mụn li ti.
- Giúp cơ thể mát hơn khi thời tiết nóng: nhiều người dùng như nước mát thay trà thảo dược.
2. Sắc cô đặc (cao nước)
Khi muốn tăng hiệu lực, dân gian dùng cách “nấu cô” để lấy dạng cao nước, tương tự chế phẩm từng được Trạm Nghiên cứu Dược liệu Lạng Sơn thực hiện năm 1986.
Cách dùng này dễ bảo quản và dùng lâu dài hơn dạng nước sắc.
Cách làm:
- 500 g mạ mân tươi.
- Nấu 2–3 lần, lọc lấy nước.
- Hợp nhất lại và cô trên lửa nhỏ đến khi sánh như cao lỏng.
- Mỗi lần dùng 1–2 thìa cà phê pha nước ấm.
Tác dụng: Tập trung hoạt chất hơn, phù hợp người gan nhiễm độc, gan yếu hoặc vàng da kéo dài.
3. Dùng mạ mân tươi giã lấy nước
Cách này phù hợp khi có biểu hiện nóng gan đột ngột, vàng da nhẹ, miệng đắng, tiểu vàng.
Cách làm:
- 200-300g mạ mân tươi rửa sạch.
- Giã nát, vắt lấy nước cốt, pha thêm ít nước đun sôi để nguội.
- Uống ngay trong ngày.
Tác dụng:
- Giảm nóng gan nhanh.
- Hỗ trợ cải thiện sắc mặt vàng nhợt.
- Giảm khó chịu do gan hoạt động kém.
4. Mạ mân kết hợp giảo cổ lam
Trong dân gian, mạ mân thường phối với các cây hỗ trợ chức năng gan, đặc biệt là giảo cổ lam – giúp tăng khả năng tiêu độc.
Cách làm:
- 200–300 g mạ mân tươi
- 20–30 g giảo cổ lam
- Sắc 1,5 lít còn 800 ml, uống trong ngày.
Tác dụng:
- Tăng cường giải độc gan.
- Hỗ trợ giảm men gan.
- Phục hồi chức năng gan sau thời gian uống nhiều bia rượu.
Ngoài ra, mạ mân còn được phối hợp với các loại thảo dược cùng tính mát như: rau má, lá dứa… để tăng khả năng giải nhiệt, tiêu độc, lợi tiểu.
Tóm lại, dù dùng mạ mân dưới bất kì hình thức nào và với động cơ chữa bệnh nào thì về cơ bản cơ thể cũng hấp thu được những tinh chất quý giá từ cây mạ mân mang lại tác dụng như:
- Điều hòa cơ thể, thanh nhiệt cơ thể,
- Giải độc gan,
- Chống viêm tiêu sưng,
- Phòng chữa các bệnh về viêm gan,
- Giúp lợi tiểu và phòng trừ nhiều bệnh khác.
Lưu ý quan trọng khi dùng mạ mân để chữa bệnh
Mặc dù mạ mân được xem là thảo dược lành tính, nhưng để dùng an toàn và phát huy hiệu quả, bạn vẫn cần lưu ý một số điểm sau:
- Không dùng quá liều, đặc biệt khi sắc uống hằng ngày.
- Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người đang dùng thuốc tây nên hỏi ý kiến thầy thuốc.
- Không dùng mạ mân thay thế thuốc điều trị nếu triệu chứng nặng.
- Nếu có tiêu chảy, lạnh bụng hoặc đầy hơi sau khi dùng, nên giảm liều hoặc tạm ngưng.
- Mạ mân chỉ nên dùng ngắn hạn để thanh nhiệt, giải độc hoặc hỗ trợ giảm triệu chứng. Dùng lâu ngày có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy… Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát, nên đi khám bác sĩ để xác định nguyên nhân.
Cách chọn và bảo quản mạ mân để dùng đúng cách
Để bài thuốc đạt hiệu quả, chất lượng dược liệu đóng vai trò rất quan trọng. Bạn có thể áp dụng một số mẹo đơn giản sau:
- Chọn mạ mân xanh tươi, không dập nát, không có dấu hiệu nấm mốc.
- Nếu dùng mạ mân khô, ưu tiên loại được phơi tự nhiên, có màu vàng nhạt, thơm nhẹ.
- Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm.
- Không sử dụng thảo dược có mùi lạ hoặc đổi màu.
Những mẹo này giúp giữ được hoạt tính tự nhiên của mạ mân và đảm bảo độ an toàn khi dùng.
Mạ mân là thảo dược dân gian dễ dùng, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe như thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ giảm ho và mẩn ngứa. Tuy nhiên, để phát huy tác dụng và tránh tác dụng phụ, bạn cần sử dụng đúng cách, đúng liều và đúng mục đích. Hy vọng hướng dẫn trên đã giúp bạn hiểu rõ cách dùng mạ mân và có thể áp dụng phù hợp trong chăm sóc sức khỏe hằng ngày.
