Cây Đại tướng quân và cây Trinh nữ hoàng cung là hai loại thảo dược được biết đến với nhiều công dụng hữu ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, hai cây này lại có đặc điểm khá giống nhau, khiến nhiều người gặp khó khăn trong việc phân biệt. Vậy chúng khác nhau như thế nào, dùng nhầm có sao không? Bài viết này sẽ giải đáp tất cả thắc mắc trên, chúng ta hãy cùng tham khảo nhé.
1. Cách nhận biết cây đại tướng quân và cây trinh nữ hoàng cung
Cây Đại tướng quân chia thành 2 loại chính là đại tướng quân màu trắng (Crinum asiaticum) hay còn gọi lá náng hoa trắng và đại tướng quân màu đỏ (Crinum ensifolium) có tên khác là náng hoa đỏ. Cây Trinh nữ hoàng cung có tên khoa học Crinum Latifolium. Cả hai đều thuộc họ Amaryllidaceae và được trồng để làm cảnh, trang trí nhà cửa, sân vườn. Đặc biệt là ứng dụng sử dụng trong y học dân gian để chữa trị một số bệnh.
Thoạt nhìn cả hai cây này đều giống nhau về lá, hoa tuy nhiên nếu quan sát kỹ chúng ta có thể dễ dàng phân biệt được.
Dưới đây là cách nhận biết cây đại tướng quân và cây trinh nữ hoàng cung:
Đặc điểm phân biệt | Đại tướng quân | Trinh nữ hoàng cung |
Lá | – Kích thước to, dày, rộng 5 – 10 cm
– Cạnh lá lượn sóng, không có vân song song – Màu xanh đậm – Lá khô thường không có mùi hoặc có mùi rất nhẹ như tỏi |
– Kích thước nhỏ hơn, rộng 2 – 4 cm
– Cạnh lá lượn nhiều sóng, có vân song song – Màu xanh nhạt hơn – Lá sau khi phơi khô thường có mùi hương nhẹ của tinh dầu |
Hoa | – Mọc thành cụm tán, 6 – 18 hoa
– Màu trắng hoặc hơi đỏ – Có mùi thơm, đặc biệt vào buổi chiều – Khi nở, hoa sẽ nở cùng một lúc |
– Hoa hình loa kèn, 6 – 12 cánh, đường kính khoảng 5 – 7 cm
– Màu trắng pha tím hoặc hồng nhạt trên cánh hoa – Mùi thơm nhẹ – Hoa nở theo kiểu từng bông một và đối nhau |
Củ | – Hình bầu dục
– Màu đỏ hoặc hồng nhạt |
– Hình tròn
– Màu trắng |
Cách nhận biết chi tiết như sau:
Lá:
- Đại Tướng Quân: Lá to, dày, màu xanh đậm, không có gân song song, hình ngọn giáo, lõm vào trong, có khía, mép nguyên, dài tới 1 – 1,2m, rộng 5 – 10 cm. Khi cắt ngang phần dưới gốc của lá thấy cuống lớn có nhiều lỗ khí nhỏ xếp dọc.
- Trinh Nữ Hoàng Cung: Lá mỏng, xanh nhạt, có gân song song, hình dạng lượn sóng, mép nguyên, dài 30 – 50 cm, rộng 5 – 7 cm. Khi cắt phần dưới gốc của nó thấy cuống nhỏ, cũng có lỗ khí, hai bên lá mỏng.
Hoa:
- Đại Tướng Quân: Hoa mọc phát triển trên một cán hoa dài hẹp, đường kính gần bằng ngón tay, dài khoảng 80 – 100 cm, rộng 3 – 8cm. Hoa mọc thành cụm tán, cán hoa thường mang 6 – 18 hoa, có khi nhiều hơn. Hoa màu trắng hoặc đỏ, thường nở vào tháng 3 – 7 hàng năm, có khi có kỳ hoa thứ hai vào tháng 9 – 10.
- Trinh Nữ Hoàng Cung: Hoa mọc phát triển kiểu loa kèn trên một cán dẹt, dài 30 – 40 cm. Hoa màu trắng pha tím hoặc hồng nhạt, mọc thành cụm 6 – 12 hoa. Thường nở vào tháng 3 – 4 hàng năm.
Củ:
- Đại Tướng Quân: Củ hình bầu dục, màu đỏ hoặc hồng, đường kính 5 – 10 cm.
- Trinh Nữ Hoàng Cung: Củ hình tròn, màu trắng, đường kính 3 – 5 cm.
Dựa vào những đặc điểm này, người dùng có thể dễ dàng nhận biết hai loại cây Đại tướng quân & cây Trinh nữ hoàng cung và sử dụng cho chính xác.
Tìm hiểu thêm: Quy trình trồng cây trinh nữ hoàng cung
2. So sánh cây đại tướng quân và cây trinh nữ hoàng cung
Cây đại tướng quân và trinh nữ hoàng cung đều có các công trình nghiên cứu về thành phần và công dụng của chúng trong y học. Vậy chúng có thành phần và công dụng là gì? Chúng ta cùng tìm hiểu nhé!
Đặc điểm so sánh | Cây Đại tướng quân | Cây Trinh nữ hoàng cung |
Thành phần chính | Alkaloid (lycorine, criasiaticidin và pratorimin…)
Vitamin Các hợp chất kiềm (khiến dược liệu có mùi tỏi) |
Alkaloid (lycorine, crinafolin, crinafolidin..)
Flavonoid (astragalin, isoquercitrin…) Glucan |
Công dụng chính | Điều trị bệnh xương khớp, mụn nhọt, lở loét, hỗ trợ tiêu hóa, nhuận tràng, giảm táo bón, chữa phì đại tuyến tiền liệt… | Điều trị u xơ tử cung, phì đại tuyến tiền liệt, chữa bệnh phụ khoa, đau tai… |
So sánh chi tiết như sau:
Thành phần chính:
Cây Đại tướng quân:
- Chứa alkaloid, đặc biệt là lycorine có tác dụng giảm đau, kháng viêm, kháng khuẩn, gây độc tế bào và kháng u, giảm phì đại tuyến tiền liệt.
- Ngoài ra, còn chứa vitamin và các hợp chất kiềm (khiến dược liệu có mùi tỏi).
Cây Trinh nữ hoàng cung:
- Cũng chứa alkaloid, đặc biệt là lycorine có tác dụng chống ung thư, kháng khuẩn, kháng virus…
- Ngoài ra, nó còn chứa flavonoid (astragalin, isoquercitrin…) và glucan.
Công dụng chính:
Đại tướng quân có thể dùng toàn thân (lá, hoa, quả) và được sử dụng theo nhiều cách khác nhau để điều trị bệnh như sắc nước uống, đắp ngoài da, nấu thành cao, ngâm rượu.
Theo y học cổ truyền, đại tướng quân có tác dụng thông huyết, tán ứ, giảm đau, tiêu sưng nên được sử dụng đắp vào những chỗ tụ máu, đau để giảm đau nhức xương khớp, bong gân, trật khớp, sưng tấy… Ngoài ra, nó còn có tác dụng nhuận tràng, giảm táo bón và long đờm, điều kinh.
Trong nghiên cứu “Sử dụng Dược liệu Việt Nam trong điều trị ung thư” của TSKH. Trần Văn Thanh và cộng sự có nói về công dụng của cây đại tướng quân hoa trắng (náng hoa trắng). Loại cây này có lycorin và crinamin có tác dụng diệt tế bào ung thư trong thực nghiệm. Chúng giúp chữa phì đại tuyến tiền liệt. Một số công dụng khác như: chữa thấp khớp, nhức mỏi, bong gân, sai khớp, tụ máu do ngã.
Trinh nữ hoàng cung thường sử dụng phần lá, thân hành và củ. Nó chủ yếu được dùng dưới dạng sắc uống, đắp giã để hỗ trợ điều trị bệnh lý.
Theo y học cổ truyền, trinh nữ hoàng cung có tác dụng hành huyết tán ứ, thanh nhiệt giải độc, tiêu thũng giảm đau, thông lạc hoạt huyết. Ngoài ra, nó còn được sử dụng từ lâu dưới dạng nước sắc để chữa bệnh ung thư vú, ung thư tử cung, ung thư tuyến tiền liệt.
Theo “Nghiên cứu khả năng kích thích hệ miễn dịch chống ung thư của các alcaloid và flavonoid được chiết xuất từ lá cây Trinh nữ hoàng cung (Crinum latifolium L.) để sử dụng làm nguyên liệu sản xuất thuốc hỗ trợ điều trị ung thư” của TS. Nguyễn Thị Ngọc Trâm và cộng sự cho thấy loại cây này giúp ngăn ngừa sự phát triển của nhiều loại u, ung thư khác nhau như u xơ tuyến tiền liệt, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tử cung, ung thư dạ dày… Cơ chế bao gồm cả gián tiếp (nhờ tác dụng chống oxy hóa, tăng cường miễn dịch) và trực tiếp (gây độc tế bào ung thư).
☛ Tham khảo đầy đủ tại: Chữa phụ khoa bằng trinh nữ hoàng cung có hiệu quả không?
Trinh nữ hoàng cung còn được dùng để chữa bệnh tiết niệu. Ngoài ra, theo y học nước ngoài như Campuchia còn sử dụng loại cây này chữa bệnh phụ khoa. Hay ở Ấn Độ dùng để giã đắp trị thấp khớp, mụn nhọt, áp xe, chữa đau tai.
3. Khi nào nên sử dụng cây đại tướng quân và cây trinh nữ hoàng cung?
Cây Đại tướng quân và cây Trinh nữ hoàng cung đều là những cây thuốc quý với nhiều công dụng hữu ích. Tuy nhiên, hai loại cây này lại có những điểm khác biệt nhất định về thành phần và hàm lượng nên tuỳ trường hợp mà sử dụng.
Cây Đại Tướng Quân nên sử dụng trong các trường hợp:
- Bệnh xương khớp: Khi bị đau nhức xương khớp, sưng tấy, bong gân, trật khớp, chấn thương té ngã. Lưu ý chỉ dùng ngoài, không dùng để uống.
- Phì đại tuyến tiền liệt, u xơ tuyến tiền liệt.
- Trĩ ngoại.
- Mụn nhọt, đinh mủ, rắn cắn, các bệnh viêm da.
- Gây nôn trong trường hợp cần thiết.
- Viêm họng, ho.
Cây Trinh Nữ Hoàng Cung nên sử dụng trong các trường hợp:
- U xơ, u nang, u tuyến: Khi bị u xơ tử cung, u nang buồng trứng, u tuyến tiền liệt…
- Mụn nhọt lở độc, áp xe mưng mủ, viêm tuyến sữa, đau tai.
- Tê thấp, đau nhức, thấp khớp, ngã gãy xương, đau đầu và đau khớp xương.
Cây Đại tướng quân và cây Trinh nữ hoàng cung có chứa một số thành phần tương đồng, nhưng cũng có một số khác biệt về hàm lượng và tác dụng. Do đó, nếu dùng nhầm cây có thể dẫn đến không đạt hiệu quả như mong muốn cũng như tăng nguy cơ xuất hiện tác dụng phụ gây hại cho cơ thể.
Theo “Nghiên cứu ancaloit từ các loài Crinum latifolium L. và Crinum asiticum L. của Việt Nam” của Trần Bạch Dương cho thấy Náng hoa trắng có tổng alcaloid = 0,118-0,268% lượng nguyên liệu thô. Trinh nữ hoàng cung có tổng alcaloid = 0,23-0,478% lượng nguyên liệu thô. Tuy nhiên hàm lượng lycorine có trong Đại tướng quân hoa trắng cao hơn gấp 2-3 lần so với Trinh nữ hoàng cung, nên cho hàm lượng dược chất cao hơn nếu cùng lượng. Từ đó giúp hỗ trợ điều trị bệnh u xơ tuyến tiền liệt hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nếu lấy phần thân hành của cây Đại tướng quân đun sôi lấy nước uống hoặc ăn trực tiếp có thể dẫn tới ngộ độc, nôn ói, đau bụng, nhiệt độ tăng, mạch nhanh… Trong khi đó, trinh nữ hoàng cung không hề gây độc khi sử dụng theo cách này.
☛ Có thể bạn quan tâm: Giải đáp chi tiết: Uống trinh nữ hoàng cung có nóng không?
Trên đây là cách phân biệt cây Đại tướng quân và Trinh nữ hoàng cung. Tốt nhất người dùng nên hỏi ý kiến của bác sĩ y học cổ truyền hay người có chuyên môn để được hướng dẫn sử dụng đúng cách, đem đến hiệu quả tốt nhất và tránh tác dụng phụ.